در « اشراق تاسع « 1 » » ساير طرقى را كه قوم از براي اثبات ذات و صفات و أسماء و آثار حق بيان كرده‌اند ذكر نموده و سپس بذكر طريقهء صديقين پرداخته و در اشراق عاشر قاعدهء بسيط الحقيقه را بنحو كامل ذكر نموده و آن را برهاني كرده است و از اين قاعده وحدت شخصيهء مختار عرفا را اثبات كرده و از آن نتيجة گرفته است كه ما سوى اللّه اباطيل و اوهامند . بعد از تقرير اين تقريب روى أصول و قواعد كشفى عليت و معلوليت را از وجود نفى نموده و در ضمن « ازالة وهم » وجود را فرد متشخص واحد شخصي دانسته و بر همين مبنا مسلك ذوق التأله را ابطال كرده است . تتمهء مباحث علم حق را در دنبال مبحث مذكور بيان نموده است و بر توحيد وجودي و مسلك قائلان بتشكيك خاصى بلكه خاص الخاصي نتايجى مترتب نموده است از جمله مسألهء خلق اعمال و ابطال جبر و تفويض و اثبات امر بين الأمرين و حمل متشابهات از قرآن بر معناى ظاهر و حمل آيات مفهم تشبيه را نيز بر معناى ظاهر بدون لزوم تجسم و تكثّر و ابطال مذهب حنابله و مجسمه از فروعات توحيد خاصّ - الخاصي است ( ص 44 ، 45 ، 46 ) . مسألهء بدا و تردّد در فعل حق و فرق بين كلام و كتاب را در ضمن مسألهء علم و قدرت حق بيان كرده است . جميع اين مطالب تلخيص مطالب مفصّل أسفار اربعه است . در اين كتاب و كتاب أسفار بر متكلّمان اعتراض نموده و گفته است : اين جماعت آنچه كه در باب مبدء و صفات أو از شريعت رسيده است تأويل نموده‌اند و آنچه كه مربوط به مسألهء معاد است حمل بر ظاهر و مفهوم أولى آن نموده‌اند . و التفكيك غيرمعقول و التفصيل ترجيح بلا مرجّح .

--> ( 1 ) - مطالب اشراق تاسع از ص 45 تا 46 و اشراق عاشر و اشراق 11 و اشراق 12 مسائل مهم الهيات بمعنى خاص از صفحه 48 تا 59 بيان شده است .